SON KULLANMA TARİHİNE BAKMA DEVRİ BİTEBİLİR:
BOZUK TAVUĞU AMBALAJIN RENGİ ELE VERECEK
Gıda güvenliğinde tüketicinin elini güçlendirebilecek dikkat çekici bir çalışma gündemde. Milli Gazete’nin gündeme taşıdığı araştırmaya göre, aronya meyvesinden elde edilen antosiyaninlerle geliştirilen yeni nesil “akıllı ambalaj”, tavuk eti gibi yüksek proteinli gıdalarda meydana gelen bozulmayı renk değiştirerek gösterebiliyor. Tavuk göğsü üzerinde yapılan deneylerde ambalaj filmi, bozulma kritik seviyeye ulaştığında pembeden sarımsı yeşile döndü. Teknolojinin yaygınlaşması halinde tüketici, satın aldığı ürünün tazeliğine ilişkin ambalaj üzerinden doğrudan bir uyarı alabilecek.
Market rafından aldığınız tavuk gerçekten taze mi? Soğuk zincir herhangi bir aşamada bozuldu mu? Ürünün son kullanma tarihine daha birkaç gün olmasına rağmen ette bozulma başladı mı? Bugün tüketicinin bu sorulara ürünü satın alırken kesin cevap verebilmesi oldukça güç. Ancak bilim insanlarının üzerinde çalıştığı yeni nesil ambalaj teknolojileri, gıdanın durumunu tüketiciye renk değiştirerek anlatmayı hedefliyor.
Milli Gazete'nin haberinde aktarılan ve Çankırı Karatekin Üniversitesi’nde hazırlanan “Gıda Bozulmalarının Tespiti İçin Aronya Antosiyaninleri Bazlı Kolorimetrik Filmlerin Geliştirilmesi” konulu tez çalışması, bu alanda dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu.
GIDANIN BOZULDUĞUNU AMBALAJ SÖYLEYECEK
Araştırmanın temelinde “kolorimetrik film” olarak adlandırılan renk değiştirebilen özel bir ambalaj teknolojisi bulunuyor. Amaç oldukça basit: Gıda bozulmaya başladığında ortaya çıkan kimyasal değişiklikleri algılayan ambalaj, gözle fark edilebilecek şekilde renk değiştiriyor. Böylelikle tüketicinin yalnızca paketin üzerinde yazan son kullanma tarihine güvenmek yerine ürünün mevcut durumuna ilişkin görsel bir işaret elde etmesi hedefleniyor. Bu özellik özellikle tavuk, kırmızı et ve benzeri yüksek protein içeren, bozulduğunda sağlık açısından risk oluşturabilecek gıdalarda önem taşıyor.
TEKNOLOJİNİN MERKEZİNDE ARONYA VAR
Çalışmanın dikkat çekici taraflarından biri de kullanılan hammaddenin doğal olması. Yeni nesil filmin merkezinde, antioksidan içeriğiyle bilinen ve yüksek miktarda antosiyanin barındıran aronya meyvesi bulunuyor. Aronya ekstraktı; gellan gam, nişasta ve ksantan gam gibi doğal polisakkaritlerle bir araya getirilerek film haline getirildi. Bitkilere kırmızı, mor ve mavi tonlarını veren antosiyaninlerin en önemli özelliklerinden biri ise bulundukları ortamın pH değerine göre moleküler yapılarının ve dolayısıyla renklerinin değişebilmesi. Araştırmada geliştirilen aronya bazlı filmin de asidik ve bazik gazlarla karşılaştığında çıplak gözle ayırt edilebilen renk değişimleri gösterdiği aktarıldı.
TAVUK BOZULDUKÇA AMBALAJ DA RENK DEĞİŞTİRDİ
Teknolojinin gerçek gıda üzerindeki sınavı ise tavukgöğsü ile gerçekleştirildi. Et ve kümes hayvanları depolama sürecinde mikroorganizmaların etkisiyle bozulurken amonyak başta olmak üzere uçucu bazik bileşikler ortaya çıkabiliyor. Geliştirilen film de ambalaj içerisindeki bu değişime tepki veriyor. Araştırmada akıllı film, soğuk zincir koşullarında muhafaza edilen tavukgöğsü örnekleriyle birlikte test edildi. Sonuçlar dikkat çekiciydi. Tavuk örnekleri tazeyken pembe tonlarında olan film, depolama süresi ilerledikçe renk değiştirmeye başladı.
KRİTİK EŞİKTE PEMBEDEN SARI-YEŞİLE
Çalışmada en dikkat çekici değişim depolamanın yedinci gününde kaydedildi. Aktarılan sonuçlara göre mikrobiyal yük ve toplam uçucu bazik azot (TVB-N) miktarının kritik sınırları aştığı bozulma aşamasında, başlangıçta pembe tonlarında bulunan film belirgin biçimde sarımsı yeşil renge dönüştü. Üstelik renk değişiminin yalnızca görsel bir farklılık olmadığı; mikrobiyolojik sayım ve kimyasal analizlerden elde edilen sonuçlarla da uyum gösterdiği belirtildi. Başka bir ifadeyle tavuk bozulurken laboratuvar sonuçlarının işaret ettiği değişimi, akıllı ambalaj da rengiyle görünür hale getirdi.
“TARİH GEÇMEDİ AMA ÜRÜN BOZULDU MU?” SORUSUNA YENİ ÇÖZÜM
Teknolojinin yaygın kullanıma geçmesi durumunda asıl değişiklik tüketicinin market rafındaki kararında yaşanabilir. Geleneksel ambalaj sisteminde tüketici büyük ölçüde üretim ve son tüketim tarihlerini esas alıyor. Oysa gıdanın gerçek durumu taşıma sıcaklığı, soğuk zincirin korunması ve saklama şartları gibi pek çok faktörden etkilenebiliyor. Akıllı ambalaj yaklaşımı ise tüketiciye ürünün o andaki durumuyla bağlantılı ilave bir görsel gösterge sunmayı amaçlıyor. Böyle bir sistemin ticari ölçekte uygulanabilir hale gelmesi durumunda, tüketici ambalajdaki renk değişimini kontrol ederek ürünün tazeliği konusunda ek bilgi sahibi olabilecek.
SADECE ZEHİRLENME DEĞİL, GIDA İSRAFIYLA MÜCADELEDE DE ÖNEMLİ
Teknolojinin bir diğer potansiyel faydası ise gıda israfının azaltılması. Tarih etiketlerinin yanlış yorumlanması nedeniyle tüketilebilir durumdaki gıdalar da zaman zaman çöpe atılabiliyor. Ürünün gerçek tazelik durumunu gösterebilen ambalajların yaygınlaşması, hem riskli ürünlerin tüketilmesinin önüne geçilmesine hem de halen tüketilebilir gıdaların gereksiz yere atılmasının azaltılmasına katkı sağlayabilir. Doğada çözünebilir biyolojik materyaller üzerinde çalışılması ise teknolojinin çevresel boyutunu güçlendiren bir başka unsur olarak öne çıkıyor.
BOZUK GIDAYI SATMAK DAHA ZOR HALE GELEBİLİR
Milli Gazete'nin gündeme taşıdığı araştırmanın laboratuvar ölçeğindeki sonuçlarının ticari ambalajlara aktarılması halinde, gıda sektöründe önemli bir denetim aracı ortaya çıkabilir. Çünkü ambalaj yalnızca ürünü dış etkenlerden koruyan bir malzeme olmaktan çıkıp, içindeki gıdanın durumunu tüketiciye bildiren bir göstergeye dönüşebilir. Böyle bir teknolojinin yaygınlaşması halinde market rafındaki ürün için en önemli sorulardan birinin cevabı artık yalnızca küçük puntolarla yazılmış bir tarihte değil, doğrudan ambalajın renginde görülebilir:
“Bu ürün gerçekten taze mi?”
Ve belki de yakın gelecekte tüketici bu sorunun cevabını almak için etiketi okumakla yetinmeyecek; ambalajın rengine bakması yeterli olacak.
